Skutkiem wstrząsu anafilaktycznego może być nawet śmierć. Ta reakcja błyskawicznie rozprzestrzenia się po organizmie człowieka, a jeszcze szybciej atakuje dziecko (1). Czy można przewidzieć, a przede wszystkim przeciwdziałać wstrząsowi anafilaktycznemu u dziecka i jak go rozpoznać?

Czym jest wstrząs anafilaktyczny?

Wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja) to rodzaj nadwrażliwości organizmu na jakiś czynnik zewnętrzny (pokarm, lek, jad owada itp.). Nadwrażliwość jest nagła i silna, więc ma charakter ogólnoustrojowy, czyli jej objawy obejmują cały szereg reakcji: wysypkę, obrzęk górnych dróg oddechowych, spadek ciśnienia tętniczego krwi. Wstrząs anafilaktyczny może doprowadzić nawet do śmierci (1).

Szacuje się, że anafilaksja występuje każdego roku u około 1-3% ludzi. Częściej u osób młodych i kobiet. W przypadku dzieci częstą przyczyną wstrząsu jest pokarm, który je uczula oraz leki, a u dorosłych – jad owadów i leki. W przypadku 33% chorych nie da się ustalić czynnika wywołującego anafilaksję (1).

Przyczyny anafilaksji u dzieci

Reakcje anafilaktyczne u dzieci występują z tego samego powodu co u dorosłych, czyli układ immunologiczny reaguje zbyt mocno na dany czynnik środowiskowy. Anafilaksja u dzieci może być wywołana przez wiele substancji, ale najczęściej przyczyną są leki, pokarmy, jad owadów, lateks, a także szczepionki (2).

Zestawienie niektórych czynników anafilaktycznych u dzieci:

  • Leki,
  • Jedzenie (często orzechy, skorupiaki, krowie mleko),
  • Jad owadów,
  • Wysiłek fizyczny (w sporadycznych przypadkach),
  • Zaburzenia metabolizmu,
  • Kwas acetylosalicylowy,
  • Niesteroidowe leki przeciwzapalne,
  • Kompleksy immunologiczne,
  • Gammaglobulina,
  • Światło słoneczne (połączone z przemęczeniem organizmu i innymi czynnikami) (2).

Jak rozpoznać wstrząs anafilaktyczny u dziecka?

Wstrząs anafilaktyczny można dość łatwo rozpoznać, bo jego objawy są nagłe i bardzo silne. Dotykają całego organizmu. W 90% przypadków objawy wstrząsu następują do 30 minut po kontakcie z czynnikiem uczulającym. Najczęściej również ustępują samoistnie, choć – najczęściej po 8-12 godzinach – może dojść do nawrotu nagłej reakcji organizmu (dotyczy to 1% chorych) (1).

Objawy wstrząsu anafilaktycznego:

  • Silne zawroty głowy,
  • Nagłe osłabienie,
  • Mocne bicie serca,
  • Chrypka i kaszel,
  • Uczucie bezdechu,
  • Nudności, a czasem wymioty,
  • Wysypka,
  • Puchnięcie poszczególnych części ciała (1).

Postępowanie przy wstrząsie anafilaktycznym

Przy wstrząsie anafilaktycznym najważniejsze jest odcięcie alergenu od organizmu. Jeśli to owad ukąsił chorego, należy jak najszybciej usunąć żądło z jego ciała i przemyć ukąszone miejsce wodą. Bardzo rzadko można to zrobić w pełni skutecznie, jednak należy przynajmniej spróbować. Kolejnym krokiem jest podanie choremu domięśniowej dawki adrenaliny – wstrzykujemy ją w środkową część bocznej powierzchni uda i czekamy co najmniej dziesięć sekund przed wyjęciem igły ze skóry (3).

Adrenalina naturalnie wydziela się w organizmie człowieka, więc nie ma zagrożenia związanego z jej używaniem. Działanie adrenaliny polega na tym, że mobilizuje ona organizm kurcząc naczynia krwionośne, co powoduje wzrost ciśnienia tętniczego, a wraz z nim zmniejszenie obrzęku tkanek. Układ odpornościowy wydziela mniej substancji zapalnych komórek tucznych, co łagodzi objawy wstrząsu anafilaktycznego i odwraca jego skutki.

Podanie, nawet samodzielne przez chorego, adrenaliny to najczęstszy czynnik przedlekarski, który ratuje życie w przypadku wstrząsu anafilaktycznego (3). Dodatkowo warto wspomnieć, że tylko około 10% reakcji anafilaktycznych ma miejsce w placówkach medycznych. Dlatego dobrze jest poinformować bliskich i przyjaciół o możliwości wystąpienia anafilaksji. Idealną sytuacją byłoby też szkolenie z podawania adrenaliny oraz zasad udzielania pierwszej pomocy (1).

Objawy wstrząsu anafilaktycznego mogą ustąpić samoistnie wraz z wiekiem i tak dzieje się u wielu chorych. Jednak jeśli dziecko wykazuje silną reakcję alergiczną np. Na pokarm, powinno przy sobie nosić zastrzyk z adrenaliną, a na ręku opaskę informującą na co jest uczulone (1, 2, 3).

Przypisy:

  1. Świerczyńska-krępa m. Wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja). Http://alergie.mp.pl/chorobyalergiczne/choroby/59318,wstrzas-anafilaktyczny-anafilaksja data dostępu: 27.02.2017
  2. Kagy l, blaiss m. Anafilaksja u dzieci. Http://www.mp.pl/artykuly/14190,anafilaksja-u-dzieci data dostępu: 27.02.2017
  3. Pawliczak r. Anafilaksja ? może zdarzyć się każdemu. Prosty przewodnik postępowania praktycznego. Http://esculap.com/publication/137516/anafilaksja_%e2%80%93_mo%c5%bce_zdarzy%c4%87_si%c4%99_ka%c5%bcdemu._prosty_przewodnik_post%c4%99powania_praktycznego data dostępu: 27.02.2017